Prawosławny monaster św. Cyryla i Metodego

http://monasterujkowice.pl/books.php?b=001&c=print
Monaster w Ujkowicach » Wydawnictwa » Historia Monasteru
okładka książkiHistoria Monasteru

Historia Monasteru

Język: polski,ukraiński,rosyjski
Format: A5
Ilość stron: 30

I. Wstp

Nieliczne rda zachowane do dzi, wspominaj o istnieniu Prawosawnego Monasteru w takiej czy innej miejscowoci na Podkarpaciu przed rokiem 1700 czyli przed wprowadzeniem schizmy brzeskiej. S dwa sposoby przekazu takich informacji. Jeli przekazuje je naukowiec wyznania rzymsko-katolickiego pisze najczciej: "do czasw unijnych istnia tu klasztor bazyliaski Kocioa Wschodniego", jeli pisze czowiek spoza Kocioa Rzymskiego, np. Greko-katolik, to pisze o tym samym tak: "do unii istnia tu monaster schizmatycki", a ostatnio na przykad Telewizja Polska w programie o Posadzie Rybotyckiej o byym monasterze prawosawnym podaa tak wiadomo: "do unii istnia klasztor bazyliaski ..., potem przybyli uniccy bazylianie ..." Tego typu informacje, a raczej dezinformacje zacieraj lady istnienia Prawosawia i prawosawnego monastycyzmu na ziemi Przemyskiej i na Podkarpaciu. Skrztne unikanie wyraenia "prawosawni" ma okrelone zadanie: wyrobi u wspczesnych przekonanie, e prawosawie na tych terenach nie istniao a zostao przyniesione dopiero po I wojnie wiatowej. Jest to ta zwane naukowe zacieranie ladw po Prawosawiu, ktrego korzenie na tym terenie sigaj czasw misji apostolskiej witych Cyryla i Metodego, kiedy Przemyl i ziemia Podkarpacka wchodzia w skad Wielkich Moraw. Przypuszcza si, e ju za czasw witego Metodego mogo by w Przemylu erygowane biskupstwo sowiaskie. Wraz z rozwojem diecezji na pewno rozwijao si ycie mnisze na tych terenach.

"ywot witego Mojesza Wgrzyna" wzmiankuje o dwch wydarzeniach: pierwsze to postrzyyny w stan mniszy witego Mojesza przez mnicha ze witej Gry Atos na terenie pastwa Bolesawa Chrobrego, a druga prawda zawarta w "ywocie" gosi, e Bolesaw Chrobry w 1023 roku wypdzi z Polski wszystkich mnichw sowiaskich, za co dwa lata pniej otrzyma od papiea krlewsk koron.

Jeeli naukowcy spieraj si o pnocn granic zasigu Kocioa Cyrylo-Metodiaskiego, to ziemia przemyska i Podkarpacie nieprzerwanie i bezdyskusyjnie trway i nadal trwaj w tej samej tradycji, ktr otrzymay 1100 lat temu od Apostow Sowian. Niektrzy "naukowcy wyznaniowi" przeciwni obecnoci Prawosawia na tych ziemiach od misji morawskiej, domagaj si "naukowych dowodw", wiedzc o tym, e wszystkie naukowe dowody przez tysic lat byy dokadnie niszczone i zacierano lady z ca dokadnoci, czego jestemy wiadkami do dzi na ziemi przemyskiej.

Silna fala zmywajce prawosawne monastery z Podkarpacia przysza za czasw Kazimierza Wielkiego, ktry przyczy grody Czerwieskie do Polski, a co za tym idzie, otworzy szerokie moliwoci latynizacji i spychania prawosawnych mnichw przez prne zakony ebrzce franciszkanw i dominikanw. Wiele prawosawnych monasterw przestao istnie.

Druga fala, najgroniejsza i miercionona dla monastycyzmu Podkarpackiego zmya Monastery po roku 1700. Narzucono wtedy monasterom uniackich bazylianw w. Jozafata, opornych mnichw i wiernych Prawosawiu wypdzono a z czasem potworzono parafie uniackie, ktre po tragicznej Akcji Wisa, po roku 1947 zlikwidowano lub zamieniono na parafie aciskie. Tak spenio si odwieczne pragnienie Kocioa aciskiego w Polsce aby zlikwidowa pozostao Kocioa Cyrylo-Metodiaskiego w tej czci Polski, ktra uchronia si w Karpatach przez ponad tysic lat. Na naszych oczach zgin Koci, ktry przed 1700 rokiem liczy okoo 3 miliony wiernych i kilkadziesit monasterw.

Epizod uniacki w prostym narodzie prawosawnym nie zabi duchowoci Cyrylo-Metodiaskiej. Pozostaa ona skryta w drewnianych cerkiewkach, w bakaskich ikonach, w piewach i umiowaniu ojczystej Wiary i Tradycji. Gdy nadarzya si okazja po I wojnie wiatowej wiele parafii pod rzdami uniackimi powrcio do Cerkwi Prawosawnej. Po II wojnie wiatowej pomimo zbrodniczego wysiedlenia niewinnych ludzi, odrodzia si jednak z popiow spalonych cerkwi i witych ikon, z powracajcych z wygnania Rusinw, z ich umiowania tradycji Cyrylo-Metodiaskiej Prawosawna Diecezja Przemysko-Nowosdecka. Na jej czele stan po trzystu latach przerwy pierwszy prawosawny biskup, syn ziemi emkowskiej, Jego Ekscelencja Adam Dubec. Erygowanie odnowionej Diecezji Przemyskiej nastpio w 1983 roku, a siedzib biskupa zostao miasto Sanok z bogatymi tradycjami wschodnimi.

II. Odrodzenie monastycyzmu prawosawnego na Podkarpaciu

W lipcu 1786 roku zosta zniszczony ostatni Monaster Prawosawny na ziemi Halickiej. Dokadnie 200 lat pniej, 24 lipca 1986 roku dwaj mnisi, ihumen Nikodem (Makara) i hieromnich Atanazy (Dbowski) zakupili gospodarstwo rolne w Ujkowicach, pi kilometrw na pnocny zachd od Przemyla. Rozpoczli gromadzenie materiau i budow betonowego ogrodzenia, ktrym opasali obszar okoo jednego hektara. Porodku placu obok starej stodoy, ktra posuya za pierwsze mieszkanie mnichom i pierwsz wityni wasnorcznie przygotowan na klepisku w stodole z pyt pilniowych i desek, mnisi wasnorcznie wybudowali murowan cerkiew dedykowan witym Cyrylowi i Metodemu. Pocztkowo byo ich dwch. Z czasem doczali do nich inni chopcy, ktrzy zapragnli w pocie czoa tworzy podwaliny pod rodzcy si nowy Monaster na ziemi przemyskiej.

Data zaoenia Monasterem w Ujkowicach zbiega si dokadnie z dat likwidacji ostatniego monasteru tzw. Maniawskiego Skitu. Erygowanie Prawosawnej Diecezji Przemysko-Nowosdeckiej w roku 1983 zbiega si z dat wice dwch mnichw - Nikodema i Atanazego, ktrzy w Chicago w USA dnia 1 padziernika 1983 r. przyjli wicenia kapaskie, aby w przyszoci wrci do Polski i zaoy Monaster na Podkarpaciu. Takich zbienoci w yciu mnichw bdzie wicej.

To nauczyo ich przyjmowa wszystko jako przejaw dziaania Boego. Czsto sami powtarzaj, e Bg potrafi pisa prostymi liniami po naszych krtych drogach a my sami musimy nauczy si czyta Boy alfabet, ktry Bg pisze przez wydarzenia, przez ludzi i przez wielorakie sposoby aby zwrci uwag wierzcych na Jego obecno w wiecie. Monaster w Ujkowicach, jawi si mnichom jako dar Boy dla Podkarpacia, dla Eparchii Przemysko-Nowosdeckiej i dla nich samych, jako miejsce uwicenia, jako raj na ziemi.

III. Skd wzili si mnisi w Ujkowicach?

Obecny Archimandryta Nikodem (Makara) urodzi si 1 kwietnia 1952 roku w urawicy, 5 kilometrw na pnoc od Przemyla. Jest wic synem ziemi przemyskiej. Tak jak ta ziemia wielokrotnie dowiadczana, tak i jego rodzina nosi na sobie skutki wiatrw historii zasypujcych bruzd Cyrylo-Metodiask. Przodkowie ojca Nikodema ze strony ojca to rodzina Makarw z Kramarzwki koo Pruchnika, a ze strony matki to rodzina Hnatowskich z urawicy. W przeszoci byli prawosawnymi Rusinami, a w czasach przedwojennych jedni naleeli do Cerkwi Greko-katolickiej, inni za do Kocioa aciskiego. Rodzina Hnatowskich mieszkaa w urawicy Ruskiej, poniewa istniaa te urawica Lacka, a jedn i drug naby ksi Sapieha. Naprzeciw siebie stay dwie witynie jak w wielu innych miejscowociach na tej ziemi. Nikita Hnatowkyj oeniony z Polk Franciszk ze Stysiaw, pochodzc z Tuligw, mia czworo dzieci: dwch synw - Michaia i Lwa, ktrych z godnie z wczesnym prawem ochrzczono w cerkwi w. Paraskewii w urawicy. Dwie crki natomiast ochrzczono w Kociele aciskim. Tak chciao wczesne prawo wyznaniowe na tej ziemi. Zdarzao si wic, e jedna matka rodzia Polaka lub Rusina. Ta nieszczsna praktyka bya przyczyn wielu cierpie w gronie tej samej rodziny midzy mem a on, midzy brami i siostrami. Apogeum osigna w czasie II wojny wiatowej i w czasie wysiedlania w Akcji Wisa. To cierpienie nie omino rwnie rodziny Hnatowskich.

Po Akcji Wisa przestaa istnie Greko-katolicka parafia w urawicy a cerkiew w. Paraskewii z trzema kopuami i zoconymi krzyami zrujnowano dla uczczenia tysiclecia aciskiego chrztu Polski w 1966 roku. Gruz z cerkwi wysypano na drogi po ktrych mody Ryszard (chrzestne imi ojca Nikodema) chodzi jak po dywanie do aciskiego kocioa, nie wiedzc, e te ruiny wysypane w boto bezbon rk, doprowadz go do powrotu ku rdom Prawosawia, z ktrego w historii obficie czerpali jego przodkowie. Jako dziecko zapamita ruiny cerkwi, ktrej drzwi zabito deskami a klamki owinito drutem kolczastym. Wiele razy wspomina dzie, gdy przez dziurk od klucza zajrza do wntrza cerkwi i spotka si oko w oko z Pantokratorem z namiestnej ikony w ikonostasie. Wspomina ten dzie jako zwrotny w jego yciu. Zjawio si pytanie: Dlaczego ten sam Jezus Chrystus w jednej wityni odbiera cze a w drugiej przez tych samych ludzi jest zniewaany? Wtedy nie umia znale odpowiedzi na to pytanie.

Od dziecka, jak wspomina, zawsze chcia by mnichem. W wieku dziewiciu lat napisa pierwszy list do klasztoru na Jasnej Grze w Czstochowie w sprawie przyjcia go do zakonu. Odpisano mu wtedy, e musi ukoczy szko i dopiero wtedy stara si o przyjcie. Zrobi to, majc siedemnacie lat, po ukoczeniu szkoy budowlanej w Jarosawiu o specjalnoci ciela budowlany. Matur zdawa ju jako mnich w liceum w Czstochowie. Tu wanie w roku 1975 pozna przyszego ojca Atanazego, z ktrym przyszo mu si zwiza na cae ycie dla przyszej pracy nad budow Monasteru w Ujkowicach. Od roku 1974 do 1978 studiowa filozofi i teologi w Wyszym Seminarium Duchownym Ojcw Paulinw na Skace w Krakowie. W 1978 roku wyjecha na studia do Leuven w Belgii z porednictwa Biura Misyjnego, aby przygotowa si do przyszej pracy misyjnej w Ameryce Poudniowej. Ojciec Atanazy (Dbowski) urodzi si 8 kwietnia 1955 roku w Opocznie w rodzinie Wacawa i Julianny z domu widerskiej. Rodzina Dbowskich podobno kiedy ya na wschodzie Polski ale czy miaa jakiekolwiek powizania z Prawosawiem - nie wiadomo. Opoczno przed I wojn wiatow naleao do tak zwanej Guberni Piotrkowskiej, a dziadek ojca Atanazego, Stanisaw Dbowski, jako najstarszy z rodziny, suy w carskiej armii. Czsto may Ada (chrzestne imi ojca Atanazego) sysza z ust dziadka o wierze prawosawnych Rosjan, o podwjnych witach za carskich czasw i patrzy na portret cara Mikoaja II, ktry wisia nad kiem dziadka i pozosta w rodzinie do dzi. Szacunek do wiary prawosawnej ojciec Atanazy wynis z domu rodzinnego, cho praktycznie nie zna jej. Przypadkowe zdjcia duchownych prawosawnych, a najczciej mnichw, wzbudzay w nim nieznane dreszcze, ktre zawsze pozostawiay w duszy modego chopca nieznane pragnienie za czym tajemniczym i nieznanym. Nauk kontynuowa Adam w Technikum Budowlanym w Tomaszowie Mazowieckim, ktre ukoczy wiadectwem maturalnym i dyplomem z architektury w maju 1975 roku. Od dziecka, jak pamita, zawsze chcia by mnichem, a przez kolegw nazywany czsto "pustelnikiem", poniewa bardzo lubi przebywa w lesie w samotnoci. Od czwartej klasy szkoy podstawowej utrzymywa listowny kontakt rwnie z Paulinami z Czstochowy. Dnia 26 sierpnia 1975 roku zosta przyjty do nowicjatu ojcw Paulinw w Czstochowie. Tu pozna Ryszarda Makar - ojca Nikodema.

Od tego momentu spotkay si ich drogi przed ikon Czstochowskiej Bogarodzicy, ktra wezwaa ich z rnych czci Polski w to miejsce aby przygotowa ich do nowych zada, wtedy przed nimi zakrytych. W czasie studiw seminaryjnych w Krakowie na Skace obaj zorientowali si, e ich rodzice zawierali zwizek maeski w tym samym dniu i w tym samym roku, cho 320 kilometrw dzielio ich domy od siebie - dnia 1 kwietnia 1951 roku.

Wsplne przygotowania si do kolokwiw czy egzaminw przeplatane byy wspomnieniami z dziecistwa. Najciekawsze byy wspomnienia Ryszarda Makary opowiadajcego o swojej rodzinnej wiosce, o cerkwi, o Bieszczadach usianych cerkiewkami, o ikonach, o caym zaginionym wiecie, ktry nosi w swoim sercu. Z tych rozmw zrodzio si pragnienie poznania Cerkwi, jej Liturgii, ikon, duchowoci. W Krakowie nie byo to trudne. Na ulicy Szpitalnej istnieje parafia prawosawna. Do niej w niedziele po liturgii w kaplicy seminaryjnej mona byo, za zgod przeoonych, i do cerkwi na Liturgi. Serdeczne przyjcie mnichw pauliskich przez proboszcza prawosawnej parafii, ksidza Eugeniusza Lachodzkiego, otworzyo przed nimi nowy wiat, now rzeczywisto do ktrej rway si ich serca od wczesnej modoci. Tu odkryli to, co pragnli pozna od dawna, z czym si utosamia i czemu suy. W praktyce powsta chr seminaryjny braci pauliskiej, ktry wywiczy Liturgi prawosawn i czsto bra czynny udzia w naboestwach ekumenicznych w prawosawnej cerkwi przy ulicy Szpitalnej w Krakowie.

Odkrycie Prawosawia przez modych paulinw doprowadzio ich do miejsca w ktrym trzeba byo si opowiedzie, czy pozosta maj katolickimi paulinami czy sta si prawosawnymi mnichami. Przejcie na prawosawie w owym czasie i przy tej wiadomoci, nie byo moliwe. Pragnienie za bycia wschodnim mnichem byo silniejsze ni presja otoczenia, wychowanie religijne i rodzinne. Powsta problem - jak je zrealizowa? Bg sam da rozwizanie w krtkim czasie.

IV. Ziemia wita - Nazaret, Jerozolima

Brat Ryszard Makara wyjecha, jak ju wspomniano, na studia misjologii i jzyka hiszpaskiego do Belgii na uniwersytet do Leuven. W tym czasie brat Adam Dbowski pozosta jeszcze u paulinw. Podczas pobytu w Warszawie dowiedzia si o istnieniu zakonu unickich bazylianw przy ulicy Miodowej. Zapyta jednego z ojcw, czy przyjm go do swojej wsplnoty. Usysza odpowied: "Polakw nie przyjmujemy!" To bya pierwsza lekcja!

Po powrocie z Belgii brata Ryszarda okazao si, e podczas jego pobytu zagranic otrzyma adres do klasztoru witego Andrzeja w Nazarecie, gdzie przeoonym by polski Ormianin, Ojciec Kazimierz Roszko, byy duszpasterz Ormian w Polsce. Po zamkniciu ich wityni przez kardynaa Wyszyskiego w Krakowie, wyjecha do Rzymu, nastpnie do USA. Tu zosta przyjty do Ukraiskiej Cerkwi w Chicago, nastpnie wstpi do wsplnoty w. Andrzeja i zosta wysany do misyjnego domu w Nazarecie, gdzie przebywa ju kilka lat. On to pozna histori Ryszarda Makary i Adama Dbowskiego i zaprosi ich do Nazaretu aby mogli zrealizowa swoje powoanie do wschodniego ycia mniszego. Brat Ryszard Makara zwizany z Biurem Misyjnym nie mg wyjecha do Nazaretu, oczekujc na wiz do Argentyny. Dnia 30 marca 1980 roku wyjechali obaj do Wiednia gdzie Adam Dbowski otrzyma wiz do Izraela, i ju 5 kwietnia odlecia do Tel-Awiwu. Ryszard Makara za powrci do Krakowa. Nie otrzyma jednak wizy do Argentyny. Boa Opatrzno przygotowaa dla niego miejsce w Nazarecie. Dojecha tam 5 maja 1980 roku i wsplnie ju przygotowywali si do zoenia schymy, aby na cae ycie zwiza si lubami mniszymi z Bogiem. Z bogosawiestwem biskupa Innocentego z Chicago, dnia 21 listopada 1980 roku zoyli schym mnisz w Nazarecie, w wito Wprowadzenia Do wityni Przeczystej Bogarodzicy. Tu w ciszy Nazaretu codziennie uczestniczyli w witej Liturgii, wiczyli si w jzyku ukraiskim i powoli poznawali, e Koci w Polsce, e katolicyzm rzymski nie jest ppkiem wiata.

Dom zakonny w Nazarecie utrzymywa si z ofiar wiernych z USA i Kanady. Wszystkie prace fizyczne bracia wykonywali sami. Bardzo przyday si umiejtnoci budowlane wyniesione z Jarosawia i Tomaszowa Mazowieckiego. Sami rozbudowali dom powikszajc go o nowe pokoje mieszkalne, otoczyli go krugankiem. By to sprawdzian umiejtnoci, ktry wobec mieszkajcych tam Arabw wypad bardzo dobrze. Niektrzy wysyali swoich synw aby przy mnichach uczyli si sztuki budowania, aby podpatrzyli co nowego. Przy okazji pomagali te braciom w rnych pracach. Wyremontowali i rozpisali kaplic pod wezwaniem Chrystusa Modzieca, Ktry od Nazaretu rozpocz swoj dziaalno, od czytania w Nazaretaskiej synagodze zwojw proroka Izajasza. Bracia Ryszard i Adam mieli czsto okazj modli si w tej synagodze nie tylko prywatnie ale i bra udzia w Liturgii, ktr celebrowa ojciec Kazimierz. Wiele godzin spdzali przy rdle w Nazarecie skd wod czerpaa Przeczysta Bogurodzica, gdzie usyszaa sowa Archanioa: "Raduj si, aski pena ..." Pobyt w Nazarecie to szkoa pokory, to powrt do rda wiary.

Jesieni bracia rozpoczli nauk w Jerozolimie w seminarium duchownym. Wiele czasu powicali na zwiedzanie witego miasta Jerozolimy, na modlitw w Grobie Zbawiciela, na Golgocie, w sanktuarium witego Jakuba u Ormian, na Syjonie, w Wieczerniku czy w Getsemani przy grobie Przeczystej Bogarodzicy. Ktrego dnia idc do Grobu Boego spotkali na ulicy franciszkanina z Jugosawii, ktry pozdrowi ich i zawoa: "O, sancti Cirilo et Metodio". To zawoanie na ulicy Jerozolimy pozostao w ich sercach i w uszach jak testament, jak nakaz, ktry naley wypeni, aby otrzyma spokj i rado. Myl o powrocie do Polski i zaoeniu Wschodniego klasztoru powiconego w. Cyrylowi i Metodemu od tego dnia nie dawaa im spokoju. Wszystko cokolwiek czynili, podporzdkowywali temu celowi.

Nawizali kontakty z siostrami w Monasterze Marii Magdaleny i Jana Chrzciciela na Grze Oliwnej. Siostry z Monasteru w. Marii Magdaleny uszyy im pidriasniki a Ormianie z klasztoru w. Jakuba Apostoa uszyli im riasy. Jerozolima w swojej rnorodnoci Kociow, Rytw, Tradycji, Jzykw - otworzya oczy naszym braciom z Polski, nauczya ich patrze na Koci Chrystusa inaczej, ni byli wychowani w Polsce.

Do tej pory w seminarium w Krakowie mwio si, e jeden jest Koci Rzymski, najwaniejsze s sobory Trydencki i Watykaski II, a z Apostow wymieniano tylko Piotra i Pawa. Zdawao si suchajc wykadw w Krakowie, e inni Apostoowie rozpynli si w mrokach historii, e lad po nich zagin. Tu jednak okazao si, e istniej Kocioy: koptyjski w. Marka, w. Bartomieja i Judy, w. Tomasza w Indiach, w. Andrzeja i Filipa, e Koci zbudowany jest na fundamencie dwunastu Apostow a nie tylko jednego Piotra i to w Rzymie. Tu, w Jerozolimie dokonaa si przemiana sposobu mylenia z prowincjonalnego na bardziej powszechne. Rnorodno Kociow i Tradycji w Jerozolimie pokazaa naszym braciom prawdziw powszechno Kocioa, jego jedno w rnorodnoci, czego do tej pory, yjc w Polsce poj nie mogli.

V. Chicago - USA

Pod koniec lata 1982 roku z woli biskupa Innocentego musieli uda si do Chicago w USA aby przygotowa si przez prac duszpastersk, kontynuacj nauki jzyka ukraiskiego, studium liturgiki i kursy dla diakonw do przyszych zada kapaskich. Aby zakoczy wszystkie potrzebne przedmioty teologiczne biskup wysa ich do Orchard Lake koo Detroit do polonijnego seminarium w. Cyryla i Metodego, ktrzy to wici znw stanli na ich drodze, przypominajc im o czekajcych ich zadaniach. Tutaj sprawowano kadego roku w dniu 14 lutego, w dzie w. Cyryla i Metodego sowiask Liturgi, ktrej organizatorem by przewodniczcy bractwa w. Cyryla i Metodego Stanisaw Drya-Lisiecki. Ktrego dnia zapozna nas z innym czowiekiem, badajcym dzieje pocztkw sowiaskiego Kocioa w Polsce, z Frankiem Kmietowiczem, mieszkajcym w Windsor, ktry ukoczy wanie swoj prac pt. "Kiedy Krakw by trzecim Rzymem". Spotkanie z tymi ludmi ugruntowao nasz wiedz na temat pocztkw chrystianizacji Polski oraz wyrobio silne przekonanie o koniecznoci powrotu do Polski i kontynuowania tradycji Cyrylo-Metodiaskiej w Polsce.

W lipcu 1983 roku otrzymali wicenia diakonatu a 1 padziernika, w dzie Pokrowu Przeczystej Bogarodzicy, w czasie uroczystej Liturgii, w Soborze w. Mikoaja w Chicago, z rk biskupa Innocentego Lotockiego hierodiakon Nikodem i hierodiakon Atanazy otrzymali wiecenia kapaskie. Obecny przy tym by rwnie biskup biaoruski z Chicago Wladimir Tarasewicz z wiernymi swojej parafii. Po wiceniach hieromnisi Nikodem i Atanazy otrzymali bogosawiestwo biskupa na miesiczny wyjazd do Polski w celu odwiedzenia rodzin. Po powrocie do USA otrzymali wizy turystyczne na 6 miesicy. W tym czasie speniali wszelkie posugi duszpasterskie w Cerkwi Ukraiskiej w Chicago: odwiedzali chorych w szpitalach i w domach prywatnych, zajmowali si prysunikami a wolnych chwilach przygotowywali si do wyjazdu do Polski, krelc plany przyszego Monasteru. Nikt z yjcych z nimi, cznie z biskupem Innocentym, nie wierzy w ich powrt do Polski. Marzeniem duchownych byo wyjecha z Polski w tym czasie. Oni natomiast cigle mwili o powrocie do Polski, cigle yli w swoim Monasterze, ktrego jeszcze nie byo ...

VI. Powrt do Polski

W maju 1984 roku koczya si ich wiza turystyczna, ktra nie uprawniaa ich do oficjalnego zatrudnienia w USA, mogli jedynie pomaga w duszpasterstwie. Starania o przeduenie wizy nie przyniosy adnego rezultatu. Prawo amerykaskie wymagao od nich dwuletniego stau pracy kapaskiej, a takiego nie byo. Dnia 11 maja 1984 roku biskup Innocenty wobec takiej sytuacji poinformowa ich, e podj decyzj zwolnienia ojca Nikodema i Atanazego z obowizkw duszpasterskich w Chicago i ze swojej jurysdykcji, wydajc odpowiednie dokumenty i polecajc ich biskupowi, ktrego obior. I znw bracia zauwayli, e decyzja biskupa o wyjedzie do Polski wydana bya w dzie w. Cyryla i Metodego - nastpna litera w Boym alfabecie, ktr ojcowie Nikodem i Atanazy odczytali jako znak od Boga i jako przejaw Jego Woli.

5 czerwca 1984 roku biskup Innocenty zwolni oficjalnie ojcw Nikodema i Atanazego ze swojej jurysdykcji i poleci zgosi si w Polsce do jakiegokolwiek biskupa. Ojcowie wiedzieli, e w Polsce nie ma wschodniego biskupa katolickiego, a rzymskokatoliccy biskupi nie bd zainteresowani zakadaniem wschodniego klasztoru w Polsce. Postanowili podzieli si swymi spostrzeeniami z biaoruskim biskupem Wladimirem Tarasewiczem z Chicago. Ten poinformowa ich, e jako biskup personalny dla wszystkich Biaorusinw poza Biaorusi moe przyj ich pod swoj jurysdykcj personaln i wysa do Polski w celu zaoenia Klasztoru, nie naruszajc praw innych biskupw. Tak te si stao. Biskup Tarasewicz przyj ojcw pod swoj jurysdykcj, powiadomi Kongregacj do Spraw Kociow Orientalnych w Rzymie i wystosowa pismo do kardynaa Glempa w Polsce, ktrego kopi wrczy ojcom mwic: "W wielkich kancelariach listy lubi gin, zachowajcie wic dla siebie kopi." W bliskiej przyszoci okazao si, e mia racj...

VII. Poszukiwanie miejsca pod Monaster

Dnia 29 czerwca 1984 roku ojcowie Nikodem i Atanazy po powrocie z USA przez Rzym, gdzie zoyli wizyt w Kongregacji do Spraw Kociow Orientalnych i otrzymali list polecajcy od kardynaa Rubina, przybyli do Warszawy, aby przedstawi si wczesnemu Ordynariuszowi dla Kociow Wschodnich w Polsce, kardynaowi Glempowi. Pierwsza reakcja kardynaa Glempa na listy od kardynaa Rubina z Rzymu i biskupa Wladimira Tarasewicza bya taka: "O, takiego klasztoru nam dzisiaj potrzeba. Szukajcie ojcowie miejsca na klasztor a gdy znajdziecie, powiadomicie mnie."

Szukali wic w trjkcie: Terespol - Przemyl - Nowy Targ. Reagowali na kade ogoszenie z gazety: "Sprzedam gospodarstwo rolne ..." Objechali setki kilometrw wiosek i prawdziwego bezludzia w Bieszczadach. Tymczasowo mieszkali w Krakowie lub na poddaszu w plebanii w urawicy, w rodzinnej wiosce ojca Nikodema. W midzyczasie ojciec Atanazy znw wyjecha do USA. Tam na pocztku stycznia 1986 roku uczestniczy w ostatniej posudze biskupowi Wladimirowi Tarasewiczowi, ktry zmar po cikiej chorobie raka, bdc kilkanacie miesicy biskupem. Jedyny dekret, ktry wyda biskup Tarasewicz to by akt erygowania Monasteru w. Cyryla i Metodego na prawach stauropigialnych "sui iuris" i podnis ojca Nikodema do godnoci ihumena.

Po powrocie ojca Atanazego do Polski szukali jeszcze na Podkarpaciu do lipca 1986 roku. Byy sytuacje e za dwa dni mia by podpisany kontrakt, a waciciele z niewiadomych przyczyn podnosili cen wielokrotnie lub zrywali umow. Dzi patrzc z perspektywy czasu i miejsca, dzikuj Bogu za to, e nie musieli osiedla si tam, gdzie planowali wczeniej zdeterminowani czasem, podwykami cen, ca hutawk ekonomiczn waciw dla lat osiemdziesitych.

VIII. Ujkowice - to tutaj!

Kolega Ojca Nikodema z lat szkolnych jako lenik powiadomi nas o zapuszczonym gospodarstwie rolnym w Ujkowicach, na grze za wiosk, ktrego waciciel kilka lat temu stara si sprzeda je Lasom Pastwowym. Dnia 5 lipca, w dzie w. Atanazego ze witej Gry Atos stanli ojcowie na grze w Ujkowicach podziwiajc pikny widok rozcigajcy si od pnocy w kierunku wschodnim a do gr od strony poudniowej. Od zachodu bya ciana lasu i koniec zabudowa. Wioska Ujkowice i wszystkie inne wioski leay w dole. Ojcowie byli oczarowani miejscem i widokiem rozcigajcym si z gry na ca okolic. "To tutaj!" - odczuli w duszy ulg i rado, e skoczyy si dwuletnie poszukiwania i czas oczekiwania na realizacj zamierzonych celw.

5 minut trway negocjacje z wacicielem uwieczone podpisaniem umowy wstpnej. Dnia 24 lipca 1986 roku w Pastwowym Biurze Notarialnym w Przemylu zostaa podpisana umowa na mocy ktrej mnisi zakupili gospodarstwo rolne 2,5 hektara wraz ze star stodo i niedokoczon stajni. W zakupie gospodarstwa w caoci dopomogy dyplomy ukoczenia szk rolniczych wymagane w owym czasie przez wczesne prawo dla tych, ktrzy chcieli naby ziemi. Ojcowie wczeniej ukoczyli wymagane kursy, dlatego zakup gospodarstwa w Ujkowicach nie wymaga podziaw i zgody urzdnikw gminnych; odby si sprawnie i szybko.

Dnia 26 sierpnia ojcowie na stae wprowadzili si do stajni, w ktrej jeszcze niedawno poprzedni waciciel trzyma sze koni. Do tego czasu ojcowie przerobili stajni na dom mieszkalny a na klepisku w stodole urzdzili prowizoryczn czasowni, w ktrej sprawowali Liturgi do grudnia 1990 roku.

IX. Protest mieszkacw wsi Ujkowice przeciwko mnichom

W czasie poszukiwania miejsca pod Monaster, na co ojcowie otrzymali zgod samego kardynaa Glempa jako Ordynariusza dla Kociow Wschodnich w Polsce, musieli wej w konflikt z przemyskim biskupem Ignacym Tokarczukiem, ktry sprzeciwi si decyzji Prymasa Polski i nie wyrazi zgody na osiedlenie si mnichw na terenie jego diecezji. Motywowa to tym, e tu jest sytuacja wyjtkowa , tu nie ma adnych Ukraicw, nie ma te wolnych cerkwi bo wszystko trzymaj w swoich rkach komunici, najlepiej gdybycie si osiedlili w olsztyskim albo na ziemiach zachodnich. Odpowied ojcw, e nie prosz o pozwolenie na zaoenie Monasteru, bo takie posiadaj od swego biskupa Wladimira Tarasewicza, wywoaa gniew w czowieku, ktry nie znosi sprzeciwu swych poddanych. Podczas poszukiwa miejsca pod Monaster czsto syszeli ojcowie uwagi od duchowiestwa przemyskiego, aby wracali do Ameryki, bo w Polsce nie ma szans na zaoenie wschodniego klasztoru, a ich biskup na pewno nie zgodzi si na taki czyn.

Po osiedleniu si mnichw w Ujkowicach reakcja kurii przemyskiej bya natychmiastowa: do sdu wpyn wniosek z kurii aby gospodarstwo rolne obywatela Makary przejo pastwo lub przekazao je Kocioowi rzymsko-katolickiemu, poniewa - jak gosio doniesienie - duchowni greko-katoliccy zakupili gospodarstwo z zamiarem budowy klasztoru wschodniego, a zgodnie z postanowieniami synodu lwowskiego, duchownym greko-katolickim nie wolno nic kupi na wasno bez zgody Kocioa rzymskiego, poniewa nie posiadaj osobowoci prawnej(!). Tu wysza na jaw prawdziwa postawa katolikw rzymskich wobec uniatw. Owocem tego pisma bya wizyta urzdnikw pastwowych w stodole w Ujkowicach, penicej w owym czasie honory Monasteru. Zadali oni dokumentw od biskupa, ktry przysa ojcw do Polski i ktry erygowa Monaster. Tu okazao si, e Bg przewidzia to wydarzenie i zadba o to, by by to biskup biaoruski a nie ukraiski. Po przeczytaniu aktu erygujcego Monaster jeden z urzdnikw stwierdzi: Monaster eryguje biskup biaoruski a nie greko-katolicki, czyli ukraiski. Wobec tego postanowienia synodu was nie obowizuj, bo dotycz one tylko greko-katolikw. Moecie miao budowa. Tego nie przewidzieli ojcowie bdc w Ameryce, a dzi z wdzicznoci wspominaj opatrznociowe spotkanie z biskupem Wladimirem Tarasewiczem. Gdyby wrcili bez jurysdykcji biaoruskiej, nie byoby Monasteru w Ujkowicach. Biskup przemyski nie dopuciby do jego powstania.

Ojcowie zostali wezwani do kurii przemyskiej, aby wytumaczy si ze swego postpowania. Za to, e nie prosili o pozwolenie na osiedlenie si w diecezji przemyskiej (a wiedzieli e takiego nie otrzymaj), zostali uznani za osoby zbdne i zabroniono wszystkim duchownym kontaktowa si z nimi. Zabroniono te spenia ojcom jakiekolwiek posugi w Kociele katolickim, rzymskim i greckim. Miaa by to kara za to, e odwayli si przej z Kocioa rzymsko-katolickiego do wschodniej synagogi - jak czsto duchowni rzymsko-katoliccy wyraali si pod adresem unitw.

Apogeum pogardy i nienawici odczuli ojcowie w lutym 1987 roku na pogrzebie matki ojca Nikodema, Weroniki Makarowej. Nie wolno byo synowi sprawowa adnych obrzdw pogrzebowych, sta on jak skazaniec za trumn, ani razu z ust proboszcza urawicy, Stanisawa Burczyka, nie pado sowo, e jest to matka kapana. Najbardziej przykre byo to, e w tej samej wityni w urawicy par miesicy temu, przed osiedleniem si w Ujkowicach, ojcowie Nikodem i Atanazy codziennie sprawowali Liturgi, spowiadali wiernych, gosili kazania, chrzcili dzieci i bogosawili zwizki maeskie za zgod biskupa Tokarczuka i miejscowego proboszcza, Stanisawa Burczyka. Zrozumieli ojcowie, e w tym Kociele polityka nienawici wzgldem Ukraicw-Rusinw jest wiksza ni prawo ewangelicznej mioci, ni sprawiedliwo i zwyka ludzka uczciwo. Do tego czasu ojcowie udzili si nadziej, e uo si jako stosunki z duchowiestwem rzymskim i greko-katolickim i bd mogli nie posugi wiernym w obu rytach jak do tej pory, gdy mieli do tego prawo zagwarantowane im na dokumentach wydanych przez Rzym. Niestety, aby inni nie poszli w ich lady, naleao ojcw Nikodema i Atanazego za wszelk cen poniy i wyrzuci z Ujkowic.

Dnia 19 sierpnia 1988 roku na Spasa, poniewa w Ujkowicach by to prazdnik chramowy w cerkwi, ktrej ruiny stoj do dzi, mieszkacy wsi Ujkowice za zgod kurii przemyskiej i swego proboszcza Stanisawa Bara, ktrego brat stryjeczny jest kanclerzem owej kurii, zaoyli komitet protestacyjny, aby ratowa wiosk przed Ukraicami, ktrzy na grze buduj - jak gosia pierwsza uchwaa tego komitetu. Nakazano w tym dniu wywiesi polskie flagi z czarn wstk na znak protestu i hasa umieszczone wzdu drogi pisane przez nauczycielk ze szkoy w Ujkowicach. Hasa gosiy: Precz z mnichami, Protest mieszkacw wsi Ujkowice przeciwko mnichom, Nie chcemy zwanionej wsi, Nie niszczcie dorobku pokole, Uszanujcie nasze prawa, i tym podobne. Uchway nr 1 i nr 2 sporzdzone przez katolikw z Ujkowic (w Ujkowicach mieszkali tylko sami katolicy) pene s plugawych oszczerstw, pomwie, oskare, na przykad: mnisi gro mieszkacom wywzk i rozbirk domw, jak Krzyacy grabi ziemie Polskie w ramach chrystianizacji, realizuj plany z trudnego dziecistwa, nie chcemy tutaj adnych mnichw i hinduskich zaklinaczy wy ...

Jeszcze niedawno, dwa miesice wczeniej, pewien czowiek z Przemyla podczas wizyty w Monasterze powiedzia: Trzeba by byo, ojcowie, napisa co o was w gazecie, eby ludzie dowiedzieli si o waszym istnieniu. Ojciec Atanazy odpowiedzia wtedy: Nie mamy pienidzy na reklam, gdy przyjdzie czas odpowiedni to bd o nas pisa w gazetach. Nie przypuszczaem, - mwi ojciec Atanazy - e protest spowoduje lawin artykuw w rnych gazetach w kraju i za granic. Protest rozpocz si w pitek, 19 sierpnia, a ju w niedziel przypadkowo (?) zoyli nam wizyt duchowni z USA z ktrych jeden by redaktorem gazety cerkiewnej na ca Ameryk.

X. "Chto z Bohom, tomu Boh dopomoe"

Duchowy zwrot z alu i zawodu, jaki w pewnym stopniu spotka ojcw z powodu odrzucenia i zszargania ich kapastwa nastpi na policji w Przemylu, w nocy z 18 na 19 sierpnia 1988 roku. Powiadomieni przez chopcw z Ujkowic, e jutro bdzie najazd na Monaster i bd burzy mury, ojcowie udali si na policj aby zoy raport i szuka tam pomocy. W drzwiach na posterunku spotkali kobiet, ktra odezwaa si do nich po ukraisku: "Sawa Isusu Chrystu!" i nie czekajc na odpowiedx dodaa: "Chto z Bohom, tomu Boh dopomoet" i wysza z budynku. Wracajc z policji okoo 1 w nocy doszo do nich pytanie: "Dlaczego wy, mnisi, szukacie obrony na policji, gdzie jest wasza wiara, ja sama bd was broni, poniewa posaam was do Ujkowic i mnie powicilicie ziemi na wasno i mnie oddalicie mury wznoszonego Monasteru abym ich chronia od wrogw widzialnych i niewidzialnych". Po tych sowach pokj zapanowa w ich sercach i nie lkali si ju majcego odby si najazdu. Rzeczywicie, w osobie kobiety na policji mnisi widz sam Bogarodzic, ktra ostrzega ich i wskazaa drog szukania ratunku. Spokj duchowy, jaki wtedy zapanowa w ich sercach jest dla nich dowodem, e nie byo to zudzenie i czysto ludzki przypadek.

Nazajutrz kilka traktorw z wozami na ktrych byy drabiny i drgi i ktrych siedziao po kilku mczyzn wyjechao z dolnych Ujkowic i zajechao przed Monaster. Bramy jeszcze nie byo a pozostawiony jedynie otwr w ktrym stanli ojcowie Nikodem i Atanazy czekajc na to, co miao nastpi. Na widok nadjedajcych protestujcych mczyzn, na czele ktrych jecha kocielny z Ujkowic jako przedstawiciel parafii (proboszcz tego dnia wyjecha na urlop aby nie by posdzonym o udzia w protecie) mnisi uczynili na sobie znak krzya. Na ten widok wielu mczyzn zasonio swoje twarze, inni schowali si za deskami wozw, tylko jeden wypi tyek w kierunku mnichw klepic si w niego. Przejechali drog nie wyrzdzajc nikomu nic zego. Spokj duchowy od spotkania z Niewiast trwa dalej i nie sposb opisa go w tej relacji.

W nim mnisi dalej budowali swj Monaster. Kopali fundamenty pod ogrodzenie z betonu dugie na 650 metrw, wysokie na 2 metry, wybudowali budynek gospodarczy i magazyn na zboe, w czci niedokoczonej stajni wybudowali mieszkanie po zawaleniu si koskiej stajni w stodole, gdzie przeyli pierwsz zim. Pomimo cigych atakw sotysa, ktry twierdzi: "Bd z nimi walczy do mierci" (nie przewidzia tego, e po kilku miesicach umrze), pomimo wrogiego nastawienia wadz gminnych w Przemylu, ktre utrudniay jakiekolwiek dziaania, na przykad dopuszczono komitet protestacyjny wsi Ujkowice jako stron w postpowaniu o wydanie zezwolenia na budow ogrodzenia i budynku mieszkalnego. Papierowa wojna w gminie trwaa kilka lat. Niszczyy si materiay budowlane, ojcowie tracili czas na cige spory z urzdnikami nakrcanymi przez Koci rzymsko-katolicki, cigle rosy ceny a cel mia by jeden - "wygna mnichw z Ujkowic, niech si sami std zabior".

Protest z sierpnia 1988 roku wszczty w okresie obchodw tysiclecia chrztu Rusi mia by jednym z elementw dezaprobaty obecnoci Prawosawia na Podkarpaciu. Izolacja mnichw z Ujkowic w rodowisku religijnym, zastraszanie dzieci i modziey aby nie kontaktoway si "z szatanistami zjadajcymi kocie serca", wedug sw rzymsko-katolickiego proboszcza z Makowic, zastraszanie ludzi chodzcych do mnichw znanymi sloganami: "Nie dopuszcz do pierwszej komunii", "Nie dam lubu", "Nie pochowam", byo na porzdku dziennym. Nie wszyscy jednak wierzyli lepo swoim ksiom. Pamitali ojcw z urawicy, pamitali pomienne kazania ojca Nikodema, ktre wspominaj do dzi. Sami stawiali sobie pytanie: "Co zrobili ci ojcowie, e nasi ksia tak ich nienawidz, przecie oni nic zego nie zrobili, jedyny ich grzech to budowa wschodniego Monasteru". Tego typu dziaania zbliyy ojcw do Prawosawia.

XI. "Nie wicie ojcowie ludzi, ju zwyciylicie, bo zostalicie w Ujkowicach"

Te znamienne sowa skierowane do ojcw Nikodema i Atanazego wypowiedzia prawosawny biskup Adam, po uroczystociach w Kalnikowie z okazji tysiclecia chrztu Rusi. Ojcowie czuli duchow potrzeb zblienia si do Prawosawia, cho nie wiedzieli jeszcze, jak to zrobi. Intuicyjnie odwiedzali pobliskie cerkwie prawosawne z okazji wit. Za to spotykay ich oskarenia, e nie utrzymuj kontaktw z greko-katolikami ale chodz do schizmatykw, cho wczeniej wszystkim zabroniono kontaktowa si z mnichami. Serdeczne i ojcowskie podejcie biskupa Adama otworzyo mnichom z Ujkowic zamknit dotd bram w kierunku innej rzeczywistoci. Dzi z perspektywy czasu sami ojcowie oceniaj ten okres jako dorastanie i dojrzewanie do podjcia wanej decyzji w yciu: w ktrym kierunku maj pj? Czy podda si propozycji kardynaa Glempa i wyjecha znw do Ameryki, czy odda Monaster ukraiskim studytom a samemu wyjecha na Ukrain, jak proponowano i zaprzepaci ca ide Cyrylo-Metodiask na Podkarpaciu, czy raczej przyj prawosawn jurysdykcj w Polsce? Czy jednak Cerkiew Prawosawna w Polsce zaakceptuje ich, doceni dotychczasowy wkad w budow Monasteru, czy pozwoli kontynuowa rozpoczte dzieo w duchu Cyrylo-Metodiaskim?

W roku 1985 obchodzono uroczycie 1100 rocznic mierci w. Metodego. Monaster w Ujkowicach wedug zamysw jego zaoycieli i fundatorw, ojcw Nikodema i Atanazego, mia by pomnikiem wzniesionym ku czci tym witym Apostoom Sowian i jednoczenie pomnikiem martyrologium sowiaskiego Kocioa.

W roku 1995 bdzie ju 1110 lat od tego wydarzenia, od ktrego rozpoczo si palenie cerkwi Cyrylo-Metodiaskich, palenie ksig sowiaskich, rne zakazy kocielne a nawet sprzedawanie duchownych na targach niewolnikw w Wenecji. Ten nieszczsny proces na ziemi podkarpackiej trwa do dzi i nie omin nawet powstajcego Monasteru Cyrylo-Metodiaskiego w Ujkowicach. Te 10 lat oczekiwania e co si zmieni, e Koci w Polsce zmieni taktyk w stosunku do Wschodu, nie przynioso rezultatu. Nie byo widokw na zmian mentalnoci.

XII. Przez dziurk od klucza

Kontakty ojcw Nikodema i Atanazego z Prawosawiem na Podkarpaciu nie byy czste. Wojny papierowe z urzdnikami, troska o zdobycie rodkw do ycia, wasnorczne wykonywanie wszelkich prac w polu, w gospodarstwie i na budowie nie sprzyjao wyjazdom i prowadzeniu ycia towarzyskiego. Do tego jeszcze dochodzio pragnienie samotnoci i autentycznego ycia mniszego na ktrego wzorce ojcowie patrzyli w Ziemi witej obserwujc mnichw etiopskich, koptyjskich, ormiaskich czy greckich. Stae kontakty utrzymywali przecie z mniszkami monasteru w. Marii Magdaleny w Jerozolimie. Troicki Monaster z Jordanville w USA przysya do Ujkowic literatur, z ktrej ojcowie czerpali wiadomoci na temat Prawosawia. Ojciec Archimandryta German z Platiny w Kalifornii przysya do Ujkowic "Ruskij Poomnik", ktry sta si elementarzem ycia duchowego i monastycznego dla mnichw w Ujkowicach. Pozornie zagubieni na kocu wioski, otoczeni morzem wrogiego i zwalczajcego ich katolicyzmu, znani byli przecie nie tylko w Ziemi witej ale i w Ameryce i Kanadzie, skd przyjedao do Ujkowic wiele osb, podziwiajc to, co robi dla chway Boej. Na przykad znamienny by przyjazd redaktora gazety dla Kociow orientalnych w Ameryce w niedziel, trzy dni po rozpoczciu protestu w Ujkowicach, ktry nic o tym wczeniej nie wiedzia. Fotografie wywieszonych hase i tre uchway komitetu protestacyjnego przeciwko mnichom znane byy w caej Ameryce ju za tydzie, a po nastpnym tygodniu Rzym zareagowa wysanym do nas listem przez wizytatora biaoruskiego z Londynu Aleksandra Natsona, z zapytaniem, co si dzieje w Ujkowicach, bo on takie samo pytanie otrzyma z Rzymu, gdy gazeta amerykaska opublikowaa ujkowicki protest. W oczach wielu duchownych aciskich win za ten "baagan" ponosz "ruscy popi" z Ujkowic, ktrzy "na naszym terytorium buduj moskiewskie prawosawie jako forpoczty Moskwy. Czego wic chc jeeli prawowierni obywatele Ujkowic chc ich wyrzuci ze swojej wioski? Kto prosi ich o to, aby osiedlali si pod Przemylem? Niech jad do Moskwy!"

Wobec takich postaw ojcowie postanowili nie czeka, e co si zmieni na lepsze. Uzgodnili z biskupem Adamem, e napisz prob do witego Synodu P.A.K.P. o przyjcie ich i Monasteru na ono Cerkwi Prawosawnej w Polsce. Pisali dugo swoje yciorysy i motywacje. Ojciec Nikodem wspomina, e jego motywacja wynosia kilka stron maszynopisu, pisa ca noc. Rano mieli jecha do Warszawy aby zoy prob na rce Jego Baestwa Bazylego Prawosawnego Metropolity Warszawskiego i caej Polski. Nad ranem zmczony ojciec Nikodem odoy wielostronicowe pismo i krtko napisa: "Polskie Prawosawie znamy tak, jak przez dziurk od klucza ..."

Ojcowie wspominaj: "Po przyjedzie do Warszawy zastalimy Metropolit piewajcego na klirosie, ktry po Liturgii uda si do siebie na gr, w ogle nie zwracajc na nas uwagi.

Poszlimy za nim do jego apartamentu i dopiero na grze rozoy rce, ucaowa nas serdecznie i powiedzia: Ojcowie, troch o was syszaem, ale znam was tak, jak przez dziurk od klucza ... Te sowa byy dla nas nastpn liter w Boym alfabecie. Wiedzielimy, e jest to znak od Boga, e wybralimy waciw jurysdykcj."

Wiosn 1994 roku przybya do Ujkowic Komisja w. Synodu na czele z Jego Wysokopreoswjaszczestwem Saw, arcybiskupem Biaostocko-Gdaskim i Jego Preoswjaszczestwem Adamem, biskupem Przemysko-Nowosdeckim, ktra podpisaa z mnichami z Ujkowic porozumienie w sprawie przystpienia Monasteru w Ujkowicach i jego mieszkacw do Polskiego Autokefalicznego Kocioa Prawosawnego.

XIII. Akt zjednoczenia z Prawosawiem

Dokadnie 10 lat mino od pamitnej wizyty ojcw Nikodema i Atanazego u kardynaa Glempa w Warszawie dnia 29 czerwca 1984 roku. Rwne 10 lat pniej, 29 czerwca 1994 roku w Sanockiej Katedrze Trjcy witej zgodnie z kanonami Prawosawnej Cerkwi, po wypenieniu wszystkich warunkw i wymogw stawianych przez Komisj Synodaln ojcowie ihumen Nikodem i hieromnich Atanazy oraz bracia z ujkowickiego Monasteru zostali uroczycie przyjci na ono Cerkwi Prawosawnej w czasie witej Liturgii, sprawowanej przez Prawosawnego Ordynariusza Przemysko-Nowosdeckiego Kyr Adama (Dubeca) w obecnoci duchowiestwa diecezjalnego i licznych wiernych. W tym te dniu Wadyka Adam wyda odpowiednie dokumenty erygujce Monaster zgodnie z kanonami Kocioa Prawosawnego, mianowa znw ojca ihumena Nikodema Przeoonym wsplnoty i caego Monasteru i powiadomi wadze duchowne i wieckie o fakcie zjednoczenia Monasteru z Prawosawiem.

Zakoczy si w ten sposb dziesicioletni okres cierpienia i oczekiwania na lepsze. Dotd byli ojcowie dla wadz gminnych tylko rolnikami, dla duchownych katolickich - sekt. Czy zmienio si co rzeczywicie na lepsze? Od przejcia na Prawosawie zacza si burza pomwie i oskare o zdrad "polskoci", o zdrad "prawdziwego Kocioa katolickiego", o moskofilstwo i wiele innych nieuzasadnionych zarzutw, ktre praktycznie trwaj do dzi. Co zyskali ojcowie przechodzc do Prawosawia? "Otrzymalimy - mwi oni - wewntrzny spokj i silne przekonanie o prawdziwoci Kocioa Prawosawnego jako Jednego, witego i Apostolskiego. Otrzymalimy rado z przynalenoci do wielkiej rodziny mnichw prawosawnych, do wielkiej rzeszy witych podwinikw, wyznawcw i mczennikw dla ktrych Ortodoksja oznacza to samo, co Chrystus. Zdrada Ortodoksji to zdrada Chrystusa. wiadomo, e po tylu latach dojrzelimy do tej chwili, e stalimy si czci Ortodoksyjnego Kocioa napawa nas wielkim pokojem i radoci. To nie oznacza, e dawni wrogowie bd nas teraz kocha, e wszystko bdzie usane rami. Droga za Chrystusem wymaga cierpienia, krzya i ofiary. Jestemy tego wiadomi, e nawet w Prawosawiu wielu nas nie zrozumie, e wielu bdzie patrze na nas podejrzliwie, a nawet nas zwalcza. Musimy cigle pamita sowa Chrystusa, ktry powiedzia: Krlestwo moje nie jest z tego wiata ... Jeeli Mnie przeladowali i was przeladowa bd.... Nie moe by ucze wikszy od Mistrza ..."

Warto przy tej okazji wspomnie inn liter z Boego alfabetu. Przed wiceniami kapaskimi w Chicago biskup Innocenty zadzwoni do ojcw Nikodema i Atanazego z poleceniem aby szybko wybrali sobie cytat na ikonki, ktre miay by drukowane z okazji wice. Przed drzwiami biskupa ojcowie porwnali swoje teksty i ze zdziwieniem stwierdzili, e obaj maj ten same sowa Chrystusa wypowiedziane na grze bogosawiestw: "Bogosawieni jestecie, gdy ludzie was zniewaa bd i wypdza, i gdy z mwi bd wszelkie ze sowo na was z powodu Mego Imienia. Cieszcie si i radujcie, albowiem wasza nagroda wielka jest w niebie." Zdumieni byli ojcowie tym cytatem i sam biskup Innocenty, ktry nakaza wydrukowa te sowa na pamitkowych ikonkach. Ojcowie po przybyciu do Ujkowic umiecili te sowa na bramie jako zapowied tego, co zostao im zgotowane w Ujkowicach. wiadomo tego otrzymali ju w Chicago, w dniu wice kapaskich. To te litera z Boego alfabetu.

XIV. "niwo wielkie, robotnikw mao"

Pocztkowo ojcowie Nikodem i Atanazy yli w Ujkowicach sami. Ta dwjka "ruskich mnichw" tak wrosa si w krajobraz Ujkowic i Przemyla, e dzi gdy jest ich dziesiciu wrd ludzi spotykajcych ich na ulicy, w sklepie, w urzdzie, czsto sysz: "To ci dwaj z Ujkowic". Nawet prawosawni podjli t fraz i w kalendarzu prawosawnym dugo pisano: "Przeoony Archimandryta Nikodem i bra zakonna, ihumen Atanazy". A moe to znak od Boga? W tradycji Cyrylo-Metodiaskiej posyano uczniw po dwch na wzr swoich Mistrzw - Cyryla i Metodego. Do Ujkowic Bg przysa "tych dwch" aby kontynuowali tradycj Cyrylo-Metodiask, aby byli jej wierni, aby nie spodziewali si laurowych wiecw od ludzi.

Bg potwierdzi to rozumowanie pismem Jego Baestwa Bazylego z okazji przyjcia do Prawosawia. Metropolita Bazyli pisa do ojcw Nikodema i Atanazego: "wity Cyryl przed mierci mwi do swego brata Metodego - Oto bracie bylimy par wow w zaprzgu Chrystusa jedn bruzd orzc. - Dzi - pisze Metropolita - Cerkiew Prawosawna w Polsce daje wam, ojcowie, ten pug abycie orali bruzd Cyrylo-Metodiask, ktr zasypay wiatry historii..." "Skoro w. Cyryl mia wiadomo, e razem z bratem s tylko woami w zaprzgu Chrystusa, to czy my - mwi ojcowie - moemy by lepsi od naszych Ojcw, Cyryla i Metodego? Przysowie ludowe gosi: "Oj, niestety, nie pasuje w do karety". My jak woy w zaprzgu Chrystusa, jak sami Cyryl i Metody, nie bdziemy odbiega od tego wzorca. Woom zakada si jarzmo i pdzi do roboty. Na parady uywa si innych zwierzt. Moe i dlatego niektrzy uwaaj Monaster w Ujkowicach za miejsce cikiej pracy. Jeden z mnichw nawet powiedzia: "S monastery, i s pegeery", majc na myli Monaster w Ujkowicach jako pegeer."

wity Pawe zachca wiernych do wstpowania w jego lady, mwic: "Kto nie chce pracowa, niech te nie je". To haso ojcowie od samego pocztku wprowadzaj w ycie, sami zarabiajc na chleb powszedni, sami uprawiaj gospodarstwo rolne aby mie z niego rodki do ycia. Monaster nie ma staych wiernych, parafii, ktra utrzymywaa by mnichw. Caa Diecezja Przemyska liczy tyle wiernych, ile przecitna parafia prawosawna w Biaymstoku. Ojcowie Nikodem i Atanazy wiadomi byli ogromu prac i trudnoci, jakie ich czekaj. Kilka lat samotnoci nauczyo ich ufa tylko Bogu a wszystkie problemy duchowe i materialne przedstawia Przeczystej Bogarodzicy, Ktr obrali sobie za Ihumeni nowo powstajcego Monasteru i jak twierdz, nigdy si nie zawiedli. Czsto ludzie zadaj pytanie: "Kto wam dopomaga, skd macie pienidze?" Ojcowie odpowiadaj: "Od naszej Ihumenii, Ona troszczy si o nas i zdobywa rodki na budow i utrzymanie mnichw. Gdy przekonaa si, e Jej ufamy, wtedy posaa nowych kandydatw, aby nam pomagali."

Pierwszym mnichem jest brat Antoni, z rodzinnych stron ojca Atanazego. Przyjecha do pomocy przy budowie i zosta. Dzi jest ju mantijnym mnichem.

Chopiec z Ujkowic, ktry 5 lipca 1986 roku pokaza drog do waciciela gospodarstwa zakupionego pniej pod Monaster, to pniejszy brat Mikoaj, ktry by przed wstpieniem do Monasteru kilkukrotnym zotym medalist w podnoszeniu ciarw. Dzi przyj na siebie ciar ycia mniszego wraz z ca rodzin z Ujkowic, ktra przesza na Prawosawie i znosi rne upokorzenia od ssiadw-katolikw.

Wraz z pielgrzymami z biaostocczyzny i Podlasia przybywa do Monasterw wielu chopcw, ktrym podoba si ycie monastyczne surowe i pene pracy wedug tego, co widzia wity Pachomiusz u Anioa i ktry do niego powiedzia: "Niech rce twoje bd zajte prac a umys i serce Bogiem". Nie przestraszya wic fizyczna praca brata Mojesza z Biaegostoku i brata Sofroniusza z Hajnwki. Doczy wkrtce do ich grona brat Gorazd z Hajnwki a w ostatnim czasie Piotr z Warszawy, urodzony w Drohiczynie i pierwszy emko ze dyni koo Gorlic, Bogdan. Wszyscy bracia codziennie zdaj egzamin, jak woy cignc pug Cyrylo-Metodiaski, wypeniajc testament Baennijszego Metropolity Bazylego.

Do wstpienia do Monasteru przygotowuj si nowi kandydaci. Jak twierdz ojcowie nie opucili jednej Suby Boej bez modlitw o powoania do stanu mniszego. "Wierzymy - mwi ojcowie - e Bg pole wielu robotnikw na niwo swoje ale trzeba Go o to prosi z wiar wedug zasady: Jak si modlicie, tak otrzymacie."

XV. Ihumenia z Gry Atos Pocieszenia i Dobrej Rady.

Dnia 24 maja 1995 roku sprawowana bya pierwsza Boska Liturgia przez Wadyk Adama, Prawosawnego Biskupa Przemysko-Nowosdeckiego, ktry wraz z duchownymi przemyskiej Eparchii odsuy pierwszy raz liturgi w Ujkowickim Monasterze. Z tej okazji zostay ustawione krzye na placu przed cerkwi upamitniajce to wydarzenie. Wtedy te ojciec ihumen Nikodem zosta podniesiony do godnoci Archimandryty a ojciec Atanazy do godnoci Ihumena.

Rok pniej na prazdnik w. Cyryla i Metodego do Ujkowic przyby sam Jego Baestwo Metropolita Bazyli, Jego Preoswiaszczestwo biskup Adam, Wadyka Jeremiasz z Wrocawia, Wadyka Abel z Lublina, Wadyka Augustyn ze Lwowa. Powicono wtedy 6 dzwonw; najwikszy "w. Mikoaj" o wadze 700 kilogramw.

W styczniu 1998 roku spotkao Monaster wielkie szczcie. Dotara do nas w przedziwny sposb stara ikona Watopedzkiej Bogarodzicy, pisana na Grze Atos dla Rosji. Przesza poniewierk po rewolucji bolszewickiej a w ostatnich latach wykupiona zostaa na bazarze w Moskwie, przywieziona do Polski i podarowana do Monasteru w Ujkowicach w bardzo trudnym momencie, gdy miejscowe wadze, chcc zniszczy Monaster Prawosawny w Ujkowicach, robiy wszystko aby ojca Archimandryt Nikodema wsadzi do wizienia pod byle jakim pretekstem. Kiedy zdawao si, e pieko wylewa na Monaster ca wcieko, wtedy pojawio si pocieszenie pynce z cudotwrczej ikony Watopedzkiej Bogarodzicy. Znw wrci duchowy pokj, podobny jak w czasie najazdu na Monaster w 1988 roku. Znw po upywie rwno dziesiciu lat! Znw nowa litera w Boym alfabecie. Przed ikon kilka osb zostao uzdrowionych z raka. Wiele te innych ask otrzymuj wierni, nie tylko mnisi, ktrzy przybywaj do tego Monasteru.

Jedn z takich specjalnych ask to wypraszane potomstwo na tym miejscu dla rodzin czekajcych wiele lat na dziecko. Takich uproszonych dzieci w Monasterze jest ju kilkanacie. Nie bez przyczyny ikona Watopedzka pochodzi z Monasteru zwanego "Krzewem Dziecka".

"Zbierajc te wszystkie dary, darmo dawane nam przez Bogarodzic, postanowilimy - mwi ojciec Archimandryta Nikodem - uczci jubileusz 2000 lat naszego zbawienia wybudowaniem Katolikonu, gwnej wityni monasterskiej, pod wezwaniem Cudownej Ikony Watopedzkiej Bogarodzicy zwanej "Pocieszeniem i Dobr Rad". Bogosawiestwa na to dzieo udzieli nam Wadyka Adam. Dnia 24 maja 1999 roku zosta powicony krzy na miejscu, gdzie stanie przysza witynia, oraz kamie wgielny, zaoony w miejscu przyszego otarza, przysany nam przez mnichw z Gry Atos."

W odpowiedzi na list mnichw z Ujkowic do Monasteru Watopedzkiego, informujcego o ikonie i zamiarach budowy nowej wityni pod wezwaniem Watopedzkiej Ikony Bogarodzicy - mnisi Watopedzcy przesali do Ujkowic kopi ich ikony Pocieszenia i Dobrej Rady, czci moszczi dwch witych - Agapita i Nikodema Watopedzkich i kamie z Watopedu z prob aby wmurowa go w cian przyszego Katolikonu na znak duchowej jednoci obydwu Monasterw. W ten sposb Ihumenia ze witej Gry Atos przybya osobicie do Ujkowic przez ruskie ziemie w Swojej Watopedzkiej Ikonie, aby obj w posiadanie Swoje Dziedzictwo, ktre ojcowie Nikodem i Atanazy powicili Jej w dniu kupna ziemi pod Monaster. Nie spodziewali si, e ich ofiara bdzie przyjta przez sam Bogarodzic tak ochotnie i potwierdzona wieloma znakami Jej obecnoci na grze ujkowickiej.

XVI. Zakoczenie?

Historia Monasteru w Ujkowicach nie ma zakoczenia, poniewa tworzy si ona kadego dnia w modlitwie, w cikiej pracy mnichw, w ich bezgranicznym zaufaniu Bogarodzicy, ktr nazywaj Swoj Ihumeni. Praktycznie kadego roku dokupuj kawaek ziemi i powikszaj ziemsk wasno Bogarodzicy na ujkowickiej grze. Jakie zadania stoj przed Monasterem, tego sami nie wiedz. S mocno przekonani, ze w tym Monasterze wielu ludzi, tak jak oni, odnajd Prawosawie, odnajd spokj duchowy i stabilno wartoci niewymiennych, ktre zawarte s w skarbnicy Prawosawia. Uwaaj Monaster w Ujkowicach za stranika i spadkobierc tradycji Cyrylo-Metodiaskiej na Podkarpaciu. Fenomen Monasteru w Ujkowicach nie powsta "za biurkiem", nie jest zachciank ludzi, ktrzy chcieliby bawi si w Prawosawie, ale jest owocem wiary, zaufania bezgranicznego Bogarodzicy i ukochania nade wszystko ycia monastycznego przez ludzi, ktrzy chyba zdali egzamin jak dotd i pocignli za sob naladowcw. Owocem ich pracy s dzieci duchowe z rnych stron Polski i z zagranicy, ktre szukaj u ojcw w Ujkowickim Monasterze duchowego kierownictwa.

"W yciu monastycznym znalelimy cel naszego powoania, najkrtsz drog na Golgot za Chrystusem, sens ycia ludzkiego i te rady dajemy kademu, kto pragnie wicej, kto szuka doskonalszego ycia. Rado odnalezion w monastycymie prawosawnym pragnlibymy przekaza wszystkim smutnym, yjcym w beznadziejnoci, nie znajdujcych w chrzecijastwie nic dobrego dla siebie. Jak j zdoby? - zapytacie, odpowiemy wam: Przyjdcie do Ujkowic, do domu Bogarodzicy, i reszt zobaczycie sami. Musicie si sta czyst woskow wiec, ktra w codziennej ofierze z siebie bdzie si spala dla Boga i bliniego, wydzielajc przy tym ciepo mioci, wiato Ortodoksji i przyjemn wo dobrych uczynkw. To daje prawdziw rado. Taki jest cel budowania Monasteru w Ujkowicach." - twierdz ojcowie.

Archimandryta Nikodem

i Ihumen Atanazy z brami

© Monaster św. Cyryla i Metodego w Ujkowicach - monasterujkowice.pl - Wszystkie prawa zastrzeżone.